Als voetballiefhebber word je niet heel vrolijk van dit WK. ‘De spanning vergoedt veel’, zeggen we tegen elkaar. Ligt het aan de bal, aan de velden, zijn de spelers te moe na een volgeplempt seizoen? Ik wil graag mijn steentje bijdragen aan het oeverloze geouwehoer door een geheel nieuw thema op tafel te werpen: de manier waarop wedstrijden in beeld worden gebracht.

Ik herinner mij nog voetbalwedstrijden in zwart-wit, op een schermpje ter grootte van twee ansichtkaarten. Sterker nog, ik herinner mij voetbalwedstrijden die helemaal niet op televisie kwamen, omdat je nog geen televisie had.

Ik herinner mij dat er een linnen doek voor de luidspreker van de radio gelijmd zat, en ik daar tegenaan met mijn oor, bang dat ik ook maar een seconde zou missen van de onverdraaglijk spannende matches tussen Oranje en onze aartsrivaal. Ik doel hier natuurlijk op de Rode Duivels.
Wedstrijden waarin de as van de Belgische ploeg, bestaande uit de slager Hanon en de fijnzinnige passer Jef Jurion, een plaag vormde voor ons eigen gouden binnentrio.

Wij zagen niet wat daar op het veld gebeurde. Wij moesten het doen met de woordenstroom van Leo Pagano, een man die in een minuut meer woorden kon voortbrengen dan mijn opa in een hele dag. En juist omdat er geen beeld bij was wist ik wat daar in dat Brusselse stadion gebeurde. Ik hoefde maar te kijken naar de witte muur naast de radio, en ik zag de wedstrijd voor me, van seconde tot seconde.

Zo mooi als daar op die witte muur gespeeld werd, heb ik nooit meer terug kunnen vinden, het was het mooiste voetbal van de wereld. Het mooiste vond ik de manier waarop de spelers juichten, ik had daar foto’ s van gezien in de Provinciale Zeeuwse Courant. De spelers liepen, als ze gescoord hadden, terug naar eigen helft met beide armen recht omhoog, langs de oren. Ik oefende en oefende, maar verder dan een meter of tien ben ik op die wijze nooit gekomen.

Door Leo Pagano beleefde je de wedstrijd zoals hij gespeeld werd, je zat er middenin. Ik wilde dat ook. Ik wilde zelf voetballen. Ik werd keeper, ik raakte ondergedompeld in de mysterieuze golfslag van een voetbalwedstrijd, met momenten van volkomen stilstand, en momenten dat het spel als een losgeslagen stier op je afkomt, en ondertussen prevelde ik tegen mijzelf zinnetjes van Leo Pagano.
Niet voor de eerste keer verzuimt het middenveld de aanvalslust der tegenstander te beknotten.
Ai, dit lelijk misverstand in de achterhoede leidt tot een benarde situatie voor ons doel.
Maar wederom een phenomenale redding van onze betrouwbare sluitpost. ( Dat was ik)

Toen kwam de vooruitgang. En ieder keer geloofde ik dat het een vooruitgang was, en dat ik nou te zien zou krijgen wat ik ooit zelf op die witte muur had gezien: het mooiste voetbal van de wereld.
Er kwam TV. Beeld! Er kwam kleuren TV. Er kwamen grotere schermen. Steeds grotere schermen. Er kwamen beamers. We kregen HD beeld. Hoe groter de schermen, hoe scherper de pixels, hoe groter mijn teleurstelling.

We kregen extra cameramensen, en regisseurs die vinden dat er gebruik gemaakt moet worden van de mogelijkheden.
We kregen herhalingen van doelpunten, twee herhalingen, drie, we kregen herhalingen in reverse angle.

Iedere keer als er gescoord wordt in een wedstrijd, maakt niet uit door wie, wend ik mijn blik af van de TV, ik kijk naar een witte muur, en ik probeer te bedenken wat ik zou voelen in die situatie, als keeper die net gepasseerd is. Dat ene moment van stilte. Geen vuvuzela te horen. Je moet jezelf weer bij elkaar rapen. Iedereen om je heen is daar mee bezig, je kijkt elkaar aan. Dat zijn de momenten waar blijkt of je een team bent of niet. Daar wordt de wedstrijd beslist.
Maar de regisseur wil geen stilte, de regisseur wil Beeld, en Emotie, en in zijn angst voor de Grote Leegte plempt hij het beeldscherm vol met dingen die er niet toe doen. Hoe de doelpuntenmaker juicht, vanuit zes hoeken gezien.

En dan krijgen we de herhalingen van overtredingen, bestraft of niet.
herhalingen van leuke passeerbewegingen,
herhalingen van de gekke bekken die de trainers trekken,
super slomo beelden van een halo aan fijne zweetdruppeltjes rond het hoofd van een speler die net gekopt heeft.

Een wedstrijd waarin niks gebeurt is een verademing, want als er niks gebeurt heeft de beeldregie niks om te herhalen, en dan kan je tenminste rustig naar het voetbal kijken.

Is het een leuke wedstrijd, berg je dan maar, want elke mogelijkheid tot herhalen dient tot de laatste seconde te worden uitgenut,
voordat je de herhalingen hebt uitgezeten is er al een aanval afgeslagen en rolt de golf alweer een heel andere kant op,
en als je pech hebt is er alweer iets gebeurd dat herhalenswaardig is, waardoor een scène wordt herhaald die je nog helemaal niet gezien hebt,
en terwijl je in je hoofd de wedstrijd aan het reconstrueren bent,
ongeveer zoals de restaurateur van het Valkhof uit de scherven een Griekse vaas in elkaar probeert te plakken,
missen we met zijn allen het volgende opmerkelijke moment. (De 3-1 van Slowakije tegen Italie. De 1-0 van Duitsland tegen Engeland.)

En dan denk ik: waar is het voetbal gebleven? Waar is de harteklop van de wedstrijd?

Wat hier in beeld wordt gebracht, is niet het voetbal zoals dat op de velden wordt gespeeld. Het is de Playstationversie.
Het jongetje dat deze wedstrijden ziet, denkt niet: ik wil ook voetballen, die gaat niet de halve stad door fietsen in weer en wind met zijn groenwitte kousen alvast aan omdat hij zo graag voetballen wil. Dat jongetje wil een Playstation, zodat hij met een zakkie chips erbij lekker kan oefenen op alle nieuwe passeerbewegingen,
en natuurlijk op de overtredingen die hij zo mooi heeft kunnen bestuderen, in herhaling, in reverse angle.

Dus ik ga met jullie kijken naar de wedstrijd. Misschien ben ik er niet altijd met mijn gedachten bij. Dan denk ik aan dat jongetje van vroeger, met zijn oor bij de radio. Dan denk ik, zet die beamer uit en de radio aan. Laat Leo Pagano verslag doen. Laat me staren naar een witte muur, naar het mooiste voetbal van de wereld.

Van de wedstrijdverslagen van Leo Pagano is niets bewaard gebleven. In dit filmpje wendt hij zijn bekende woordenstroom slechts aan om tijd te winnen voor de sneldichter Jan de Cleir. Deze produceerde in een paar minuten een gezongen commentaar op de wedstrijd die net was afgelopen, met alle hoogtepunten en tegenslagen. Ook een soort herhaling dus, maar dan een die je verbeelding liet vliegen.

Zestig jaar na de Chinese Revolutie heeft een kunstenaar uit dat land bereikt waar we allemaal van dromen: op cruciale plaatsen onzichtbaar worden.

De man heet Liu Bolin, en begint al aardig beroemd te worden, getuige links als deze (uit de designwereld) , deze (een liefhebber van optische illusies) en deze (een highbrow kunstgalerie).

Hieronder nog twee verbazende werken van deze Grote Camouflagist. De onderste is zo goed gelukt, dat ik even twijfelde of de kunstenaar wel echt op deze foto aanwezig is. Let op zijn schoenen.

Met dank aan Francisco van Jole. Twitter on, man, twitter on!

Ik was afgelopen weekend op de Manuscripta, het begin van het literaire seizoen, “de Uitmarkt van het boekenvak”. Leuker dan ik verwacht had. Om te beginnen door het publiek. Een groot contingent ouderen, de bezadigde treinlezers die het fundament van deze bedrijfstak vormen. Maar daartussen toch opmerkelijk veel jeugd. Nou ja, oudere jeugd. Eind twintig, begin dertig. En dan de schrijvers! Zeker vijftien schrijvers zien optreden die ik niet kende, waar ik nooit wat van gelezen heb, en dan blijkt dat ze al een reeksje boeken op hun naam hebben staan. Leesachterstand!

Die Manuscripta bestaat nog niet zo lang, begreep ik. Veel innovatiefs gebeurt er niet. De manifestatie sluit naadloos aan op de marketinginspanningen van de uitgevers, te naadloos misschien. De koplopers onder de openbare bibliotheken in ons land (Rotterdam, Amsterdam) zijn al lang omgetoverd in multimediale kennisfabrieken, waarin het woord nog altijd centraal staat, maar het boek niet meer. De Manuscripta is vergeleken daarmee zeer Old School.

Het is makkelijk kritiek leveren, als passant. Ik kan wel de hamvraag formuleren, maar ik weet het antwoord niet.

We zitten daar met duizenden leuke mensen bij elkaar, allemaal liefhebbers van literatuur, uitgevers, boekhandelaren, fervente lezers en actieve schrijvers. Maar ik ben op mijn rondje Westergasfabriek niemand tegengekomen die mij liet voelen wat een fantastische ervaring het is om een verhaal te lezen dat speciaal voor jou gemaakt lijkt. En ik heb geen schrijver horen vertellen hoe geweldig het is om een verhaal te schrijven waarvan je weet dat het mensen diep gaat raken. Datgene wat al die mensen beweegt om naar de Manuscripta af te reizen komt op de manifestatie niet aan de orde. Kunnen we dat niet tastbaar maken? Weten we niet hoe we dat over het voetlicht moeten brengen?

En ja, ik kreeg daar de ridderslag. Van twee giechelende meisjes achter een tafeltje in een bijgebouw. Ik ga vanaf nu door het leven als Auteur.

De boekentoren is gemaakt door de Canadese kunstenaar Tom Bendtsen Is dat niet wat voor de volgende Manuscripta?

Reageren? Mail me op sanderkooistra@gmail.com

Ik heb de veters van mijn dansschoenen al los. Er komt een meisje naast me zitten. Dans je nog?, vraagt ze. Ik kijk haar aan, en denk: bij Hans zou ze passen. Of bij Knappe Sander. Ben niet in vorm vanavond, zeg ik. Geeft niks, zegt ze, laat me even warmdansen.
En ik, vraag me niet waarom, ik trek mijn veters weer vast.

Zwijgend staan we op de dansvloer, kijken naar andere paren die grappen maken met elkaar. Eindelijk heeft de DJ het nummer gevonden dat hij zocht. Het begint met donkere bastonen die ik niet kan thuisbrengen. Aarzelend draai ik me naar haar toe. En dan barst het los. Neotango!

Verrast door de puls van de muziek werp ik een arm om het meisje heen, pak in de zwaai haar rechterhand beet, en vertrek met grote passen, zoals alle dansers om ons heen, voortgestuwd door het ritme. Het zaaltje lijkt een stuk kleiner opeens, ik voel me klemgezet door dansparen die van links en rechts onze ruimte komen opeisen, ik kijk om me heen en zie een glunderende Wim langs wervelen, eindelijk lekkere muziek, roept hij in het voorbijgaan, en knipoogt. Dan komt er weer ruimte op de vloer, voor het eerst keer ik me naar mijn dame, en merk dat ze me bestudeert. Al een tijdje bestudeerd heeft, terwijl ik niets in de gaten had, onnozel met de omgeving bezig was. Ik vergroot de afstand tussen ons, zet haar in een achterwaartse ocho, een sandwich, een heleboel figuren wil ik haar voor de neus draaien, en van de weeromstuit zet ik een blokkade in de draai terug. Hautain kijkt ze naar mijn voet, zo bruut op haar weg, en stapt er met kittige pasjes omheen.

Snelle loopjes boven de melodielijn komen me goed uit, we hebben iets uit te vechten nu, ik gooi haar in een ocho, dwing een gancho af, stap om haar heen, we stuiten een paar keer tegen elkaar aan, maar wat ik ook doe, ze blijft onwrikbaar in haar as, en als ik gehaast een medialuna inzet maakt ze daar heel verrassend halftempo van, twee trage stapjes, waardoor we weer precies in de puls van de muziek belanden. Lichtjaren beter danst ze, en precies op het moment dat die waarheid tot me doordringt, halverwege een draai, keert het tempo, trager en trager wordt de muziek, steeds verder uit elkaar de akkoorden, een danser lacht hard en valt dan stil, rust daalt neer op de dansvloer, ik staar langs de vrouw in mijn armen naar een foto van Gardel aan de muur, beschenen door een oranje lamp, en voel hoe onze omhelzing zachter wordt, inniger, haar borsten tegen mijn borst, de zachte ronding van haar buik, haar hoofd tegen mijn wang, mijn been tegen haar dij, haar adem in mijn hals, een lange dunne hand volmaakt gerust in de mijne. Voel ik haar hart? Onze lijven versmelten alsof ze alleen daarvoor ontworpen zijn. Kleiner en kleiner de danspassen, ze komen vanzelf. We hebben elkaars lijf erbij gekregen, en de muziek beweegt ons.

De langste neotango ooit, maar er komt een einde aan. De muziek wordt zachter en zachter, onhoorbaar, we blijven in de omhelzing staan. Dan trekken we ons los, kijken elkaar in de ogen, even maar, allebei verlegen met een keus die voor ons gemaakt is.

Daarna kwam een blokje De Sarli. De sfeer was gebroken. Ik stapte de dansvloer af om glaasjes water te halen naast de bar. De voorzitter van de club sloeg me op de schouder en begon een verhaal af te steken over een filmfestival dat hij wil organiseren, interessant maar ik had mijn hoofd er niet bij.
Ik kwam terug met het water. Ze stond niet op de vloer. Ze was niet aan het dansen met een ander. Ze zat niet op een van de rode klapstoeltjes rondom. Ze had geen thee besteld bij de bar. Ze stond niet te roken buiten op straat.

Ik wist haar naam niet. Geen van mijn vrienden kende haar.

Alle salons in de buurt ging ik langs. Ik vond haar niet, maar er waren andere danseressen. Ik ging steeds meer gesloten dansen, kleine beweging, met elkaar verbonden. Het was interessant. Ik wilde meer.
Op een avond zat ik naar de dansvloer te kijken, toen Margriet me kwam halen. ‘Wat zit jij daar te sippen,’ zei ze, en sleurde me in de meest flitsende milonga die ik ooit gedanst heb, wervelend om elkaar heen. Op het slotakkoord keek ze me lachend aan. Ik lachte terug, en dacht: je hebt gelijk, zo kan het ook. We spraken af om samen op salsales te gaan.

Twee maanden later werd er gedanst in een dorpje verderop aan de spoorlijn. Vrienden van me hadden hun eigen tangosalon georganiseerd in de lokale gymnastiekzaal. Wierookstaafjes moesten de geur van zweetvoeten camoufleren. Een blozende dochter verkocht kaartjes bij de ingang, haar zus schonk percolatorkoffie in witte plastic bekertjes. Ik danste beleefd wat rondjes met een grote blonde dame die erg opgevrolijkt was door de wijn bij het avondeten, toen zij binnenstapte, met een verlegen jongeman in haar voetspoor.
- Sorry nog voor…., begon ze.
- Niet over praten, zei ik, laten we dansen.
De DJ zocht speciaal voor ons zijn mooiste neotango’s op.
We dansten.
Het was goed.
Ik wilde te graag.

We hebben wat gepraat, een enkel glaasje wijn gedronken, zij ging met de verlegen jongen beginnerspasjes oefenen, en toen ze vertrokken hebben we elkaar gezoend, drie keer.

Soms, als ik de veters van mijn dansschoenen los trek, denk ik aan die ene avond. Aan een vrouw die mijn type niet is. En dan wacht ik even. Dans je nog?

Dit verhaal verscheen in het septembernummer 2009 van La Cadena , onder de titel Zo kan het ook. La Cadena is het vakblad voor liefhebbers van de Argentijnse tango in de Lage Landen. Onmisbaar, onder andere door de complete agenda van tangosalons.

De foto bij dit verhaal is gemaakt door micmac71, de Flickr-schuilnaam van Michele uit Catania (Sicilie). De meeste fotografen proberen het spektakel van de tango te vatten, flitsende hoge hakken, lange vrouwenbenen in netkousen, macho-houdingen. Deze jongen danst zelf, hij weet waar het in de tango werkelijk om gaat.

Vanuit die stilstand heb ik ergens in de afgelopen maanden, niet eens bewust, een wissel omgezet. Ik ben anders gaan schrijven. Korter, met meer urgentie.

De novelle waar ik aan bezig was ligt half gereed op de plank, en zal daar nog een tijdje blijven liggen. Intensiteit is waar het nu om gaat. Ik kan dat wel bereiken in een kort verhaal, niet op de lange baan.

Het past ook beter bij mijn temperament. Een verhaal van 1000 woorden staat binnen een dag in de grondverf. Dan volgen nog 15 versies, het komt dicht in de buurt van gedichten schrijven, maar al snel beginnen de zinnen te gloeien, het verhaal valt in een definitieve plooi. Toewerken naar het moment dat er geen woord meer teveel staat en toch niets ontbreekt. Heerlijk gevoel.

De verhalen die mij raken doen anderen ook wat. Ik krijg opeens reacties, en het blijkt dat ik die nodig heb. Ik hield mezelf steeds voor dat ik schreef uit een diepgevoelde noodzaak, van binnenuit, dat het niet uitmaakte wat anderen er van vonden. In de trant van Elias Canetti ( ‘Ik ben mijn eigen strengste rechter’). Nou, vergeet het maar. Ik heb die reacties nodig om mezelf op gang te houden (net als Canetti zelve, zie de nieuwe biografie van Hanuscheck).

Nu denk ik na over deze blog. Misschien gaat ook hier een wissel om.

٭ Apeldoorn 18-4-1951 † Amsterdam, 9-5-2009

Ik heb een verhaal geschreven voor Aad en zijn geliefde Ria, je vindt het hier

- Hoe lang nemen we voor Napels, vraagt Mark. Twee dagen, drie dagen?
- Ik wou dat we de tijd hadden, zegt Sofie.
- Goed. Dan doen we alleen het belangrijkste. Eén straat in Napels. Ik ga je stevig vasthouden. Zijn we met de auto?
- Natuurlijk zijn we met de auto. Volvo stationcar.
Mark tast naar de elektrische bediening van het bed, laat het hoofdeinde een paar centimeter omhoog komen, en zegt:
- Dan liever een Mercedes.
- Mmmm, vooruit, zegt Sofie, maar niet zo’n duffe kleur groen, alsjeblieft.
Mark doet zijn ogen dicht, en begint te glimlachen.
- Dat is het voordeel van de morfine, zegt hij, prachtige auto’s zie ik nu.
In een zilveren Mercedes rijden we Napels binnen. Enige auto op de hele snelweg waar geen blutsen in zitten. Rijden als gekken, de Napolitanen. Maar ik rij altijd vijf kilometer harder.
- Jij bent de grootste gek, zegt Sofie.
Ze lachen.

- We zetten hem bij het fort, zegt Mark, ik weet een plekje. En dan gaan we lopen.
- Waar moet ik op rekenen, vraagt Sofie. Warm? Tropisch?
- Dertig graden, zegt Mark. Blote benen. We lopen naar de mooiste straat van de stad. Spacca Napoli, Splijt Napels.
- Kom iets hoger liggen, zegt Sofie, je zakt weg.

- Dat deed zeer, kucht Mark. Hij draait behoedzaam op zijn andere zij. Dan zegt hij:
- Splijt Napels is de straat van het volk. Waar je ook kijkt: groepjes mensen. Allemaal toneelspelers. Schreeuwen, achter elkaar aan rennen, zwaaien met hun vuisten. Als het maar lawaai maakt. Om de paar passen een zijstraatje, sommige zijn zo steil als een trappenhuis. Vrouwen die wasgoed ophangen boven de straatjes. Zangers die elkaar proberen te overstemmen.
- Ik begin dorst te krijgen, zegt Sofie.
- Daar komen de jongens op de scootertjes. Hou je handtas stevig vast.
- Lekker buurtje heb je me naartoe gebracht.
- Ik ben een keer achter zo’ n jongen aangerend. Hij had de camera te pakken van een bejaarde toerist. Die jongen vliegt een trap op, rechtsaf een steegje in. Ik kom daar boven: tweesprong. Steegje naar omhoog, steegje naar beneden. In het midden zit een klein mannetje. Wijst met zijn wandelstok naar links. Aha, zeg ik, dus hij is naar rechts.
- Kan jij zo goed Italiaans?
- Nee, ik zeg het gewoon in het Nederlands. Maar hij begrijpt me prima. Dus ik geef hem een handje. Jullie winnen, zeg ik. Brede grijns op zijn snuit.
- Gastvrije mensen, zegt Sofie.
Marks hoofd zakt opzij. Hij begint dieper te ademen.

- Vlak voor de Duomo, zegt Mark.
- Je laat me schrikken, mompelt Sofie, en legt de Euthanasieverklaring weg.
- We gaan omhoog van SpaccaNapoli, vlak na dat winkeltje met de nepjuwelen. Omhoog naar het pleintje, daar gaan we eten.
Geen menukaart. Geen bord aan de muur. Je gaat zitten, je krijgt eten. Mama kookt, zoon bedient. Pasta en gebakken vis en aardappelkroketjes tot je niet meer kan. Als toetje Semifreddo met noten. En bij de koffie Limoncello van het huis.
- Daar kan ik niet tegen in die warmte.
- Je moet! Mag je niet afslaan. We bedanken La Mama voordat we weggaan. En ik neem een fles mee, voor in het hotel.
- Je gaat je bezatten.
- Ik wacht tot we op de kamer zijn. Ik giet Limoncello over je heen. En ik lik alles van je af. Tot de laatste druppel.

- Ik wil naar de Vesuvius, zegt Mark.
- Zouden we dat wel doen, Mark? Lijkt me heel slecht voor je longen.
- De mist heb ik last van. Komt altijd onverwacht. De dag begint zonnig, kom je boven, is er mist. Italianen in blauwe regenjasjes op het pad omhoog. Altijd modieus. Terwijl het landschap steeds kaler wordt. Grimmig. Maar deze dag blijft het helder. We lopen naar de rand van de krater.
- Ik weet niet of ik dat wil, Mark.
- Er staat een hek omheen. Alsof het een paardenwei is. Dikke balken. Geen gevaar. Tenzij je erin wilt springen, natuurlijk.
- Ik wil daar niet naartoe.
- Het is mooi daarboven. Gekke stenen. Gele plekken in de rots, waar de damp naar buiten komt.
- We gaan daar weg.
Mark knikt langzaam. Zijn ogen vallen dicht.

- Terwijl jij sliep, zegt Sofie, ben ik verder gereden.
- Was niet de afspraak, bromt Mark.
- Maar ik heb het toch gedaan. En nu zijn we in Ravenna.
- Nooit geweest. Niks te zoeken.
- O nee? Nu ga je met mij mee. En ik laat je niet los. Als we eenmaal in de San Vitale staan ben je verkocht. Dat marmer, dat mozaïek! Daar zit zoveel liefde in.
We gaan niet naar het plafond staan staren, zoals de toeristen. Wij kijken naar de randen van het mozaïek, waar je de steentjes kan tellen. Daar konden ze zich uitleven. Kleine vogeltjes kijken je aan. Een blazende kat. Bloemen die bloeien, alleen voor ons.
En let op, we lopen naar de achterste kapel, een oud mozaïek tegen de zijmuur, het is beschadigd, maar je kan zien: dat zijn wij.
- Dat zijn wij?
- Dat zijn wij. Jij hebt een witte toga aan, je staat in het water, ik leun uit het raam van een kapelletje, en je geeft mij iets. Een mandje.
- Wat zit erin?
- Dat weet ik niet. Dat mag jij me vertellen.

Er wordt geklopt, de kamerdeur zwaait open. Ik stoor hopelijk niet, zegt de verpleegster, maar er is concert vanmiddag in de gemeenschappelijke ruimte, georganiseerd door de vrienden van het hospice. Kamermuziek. Komt u ook? Misschien wel goed. Bent u er eens even uit.
- Ik kan niet zo lang zitten, zegt Mark.
- Met bed en al rijden we u daar naartoe, zegt de verpleegster.

Mark en Sofie kijken elkaar aan.
- Nee, zegt Mark, wij hebben iets belangrijks te doen in Ravenna.

Dit verhaal heb ik voorgelezen in het programma 1000 Woorden, het literaire uur van het VPRO-programma De Avonden, op donderdag 7 mei 2009. Het werd van commentaar voorzien door de schrijvers Jan Wijnen en Mirjam Boelsums. Het hele uur is hier te beluisteren, mijn bijdrage begint ongeveer halverwege.

Voorpagina van het NRC-Handelsblad, 23 maart 2009.

Volgens mij heeft de wereld meer behoefte aan de postcode van de Liefde.

Niet te geloven hoe lang ik er over kan doen om iets te ontdekken dat recht voor mijn neus op ontdekking ligt te wachten.

De Boekenweek kwam er aan, dus er werden overal literaire evenementen georganiseerd. Ik ging naar het Lezersbal in het Arnhemse café Dudok.Voor het eerst in vele jaren dat ik zoiets bezocht.

De organisatie had een aardigheidje bedacht: iedere bezoeker moest zijn favoriete schrijver noemen, dat kwam op een badge te staan, en daarmee liep je rond op het bal. Het idee was dat er een soort literaire speeddating zou ontstaan. Ben jij ook zo’ n liefhebber van Kluun?

Welke naam zal ik noemen? Ik zit zo in elkaar: ik wil vijftig favorieten kiezen, of geeneen. Maar goed, je staat voor een balie, de mensen om je heen spelden vervuld van zelfbewustzijn een badge op, een stralende jonge dame (gekleed in de trouwjurk van haar oma) kijkt je verwachtingsvol aan, viltstift in de aanslag. Ik zeg: Raymond Carver. Wie? Na enige aarzeling geeft het meisje de viltstift maar aan mij, want zo’n esoterische keus, dat kan meneer beter zelf opschrijven.

Dus ik zit in de zaal, als enige getooid met de naam Raymond Carver. Voor mij geen speeddating vanavond. Waarom kies ik ook zo ‘n favoriet?

Het programma begint. Een piepjonge schrijfster leest een verhaal voor over de eenzaamheid van een oude man. ‘Vergeet mij, en denk aan Daniel, een man van 75,’ zegt ze met de stem van iemand die nooit een sigaar gerookt heeft, nooit een glas whiskey gedronken. Zelfs nooit verkouden geweest.  Binnen drie regels is ze me kwijt. Ik denk aan de heldinnen van Carver. De vrouw die ‘s ochtends Bourbon van zijn buik likt, en ‘s middags uit het raam wil springen. Het applaus schudt me wakker.

Daarna dichters. De gedichten van Hanz Mirck over de aftakeling van zijn vader ken ik. Mooi. Jammer dat ik daar zoveel minder van kan genieten als hij ze voorleest.
Tjead Bruinja. Dat is geen dichter, dat is een performer. Een muzikant. Een menselijke beatbox. Ik kan mijn ogen niet afhouden van zijn linkerhand, die de maat slaat van de regels. Zijn lippen die in elke woord sisklanken weten te vinden. Taal is muziek geworden. Vraag me niet wat hij zeggen wil.  Ik kan een heel verhaal houden over de mens Tjead, over de manier waarop hij in een zaal gaat staan, over zijn theatertalent. Maar zijn woorden ben ik kwijt. Hij staat tussen mij en zijn gedichten in.

De badge, die ik bij ontstentenis van een borstzakje heb vastgeklemd aan een knoop van mijn overhemd, flikkert op de grond.  Ik raap hem op, ik zie de naam er op staan: Raymond Carver. Wat zou hij vinden van zo’ n avond? Die grote stille man. Wat zei Gardner ook weer van hem? Softspoken.

En op dat moment weet ik het.

Carver leidt je het leven binnen van mensen die je nooit gezien hebt. Hij is er zelf ook, in dat leven, ergens terzijde. Hij kijkt met je mee, en soms heb je het gevoel dat hij jou als lezer even monstert: heb je wel in de gaten wat hier gebeurt?

Ik voel me nabij de personages van Carver. Dichter bij zijn personages, dan bij hemzelf.  Dat is merkwaardig, want Carver heeft die personages bedacht, zonder hem konden ze niet bestaan. Hij heeft zichzelf permeabel gemaakt, door hem heen kan ik een wereld binnenstappen die niet de mijne is. Door hem heen voel ik een intimiteit met zijn personages, die hij ook gevoeld moet hebben.

Kijk naar de foto hierboven. Gemaakt door een fotografe. Het model poseert niet, ze is. Dwars door de camera, dwars door de fotografe komt ze naar me toe. Ik ken dit meisje niet, maar ze is heel dichtbij.

Opeens begrijp ik iets wat ik al lang had kunnen weten: voor mij is dit waar  kunst over gaat.

Foto door de Amerikaanse kunstenares Mina Bellavia.

De Deense fotograaf Simon Hoegsberg fotografeert reeksen mensen, steeds op dezelfde locatie, en voegt ze samen tot een slide: een foto van meters lengte (hierboven zie je maar een klein deel). Het effect is verbijsterend.

Ga naar de site van Hoegsberg, en bekijk zijn project We Are All Gonna Die – 100 meters of existence.

Onvergetelijk: de twee mensen halverwege, man en vrouw, middelbare leeftijd, zorgelijke blik, beiden met een pleister over het rechteroog.