Wie schrijft schept een wereld, waar de lezer in kan rondlopen. Het kan een klein wereldje zijn, een cel zonder ramen. Of een paleis dat nooit meer ophoudt. In eerdere blogs heb ik beschreven hoe het voelt om een wereld te laten ontstaan. Ik vergelijk dat met het opzetten van een circustent. In het begin ligt het zeil nog plat op de grond. Je kruipt eronder (een benauwd moment voor de onervaren padvinder), en begint eens met het omhoog zetten van een stok. Lucht, ruimte! Een tweede stok erbij, en je hebt een kamertje. Zo kan je een tijdje doorbouwen, maar op een gegeven moment moet je ingrijpender maatregelen nemen. Waar komen de grote pijlers die de hele tent structuur geven?

De lezer van je verhaal krijgt een ruimte voor ogen. Maar hij kan die ruimte niet objectief beoordelen, want jij zit ertussen. Hoe de lezer de ruimte in het verhaal ervaart wordt gedicteerd door de schrijver.

In de handboeken krijgen we hier een verhandeling over ‘vertelperspectief’. Welk personage vertelt het verhaal, is dat een ik, een hij, een alwetende verteller? Een belangrijke keuze, zeggen de handboeken, want denk erom, de lezer ziet het verhaal door de ogen van dat personage. De lezer klimt in de hersenpan van de voornaamste personages, en beziet de wereld vanuit dat gezichtspunt.

Ik geloof er niks van. Ik zie het leven niet door de ogen van de hoofdpersoon, hoe goed een schrijver ook is, hoe meeslepend ook zijn verteltechniek. Ik weet altijd, al lezend, dat iemand die hoofdpersoon voor mij geschapen heeft, om mij een blik te gunnen in zijn wereld. Ik kijk door de ogen van de schrijver.

Dit is volgens mij de fundamentele kracht van de literatuur, datgene wat maakt dat ik van sommige schrijvers alles wil lezen.
Ik wilde alles lezen van Kafka. Niet omdat hij Praag zo treffend beschrijft. Niet vanwege een gepolijst taalgebruik. Niet om de plot. Niet omdat in zijn boeken de gevaren worden geschetst van een bureaucratische maatschappij die geen waarde toekent aan het individu. Maar omdat ik al na een paar regels voelde: deze man is net zo allenig als ik.
Ik wilde alles lezen van Elias Canetti, omdat elke bladzijde die hij geschreven heeft zegt: zo is het om op te groeien zonder vader.
Van zulke mensen wil ik weten hoe ze in de wereld staan. En ze hebben mij dat ook verteld, tot in de details, via een kleine omweg.

De foto boven deze blog is van een bijzondere kunstenares, geheten Chiharu Shiota. Een Japanse (1972) die al geruime tijd woont en werkt in Berlijn. De eerste keer dat ik een van haar aangrijpende werken zag was op de tentoonstelling De Waan in Venray, 2002. Zie voor een mooi overzicht van haar werk: Designboom

De jury die mijn verhaal heeft uitgekozen bestond uit Jan Siebelink, Marjoleine de Vos en Sybolt Noorda. Ik voel me Officieel Goedgekeurd.

Mijn verhaal verschijnt nu in een bundel van uitgeverij Podium, getiteld De Karavaan, Tien verhalen uit de Bijbel opnieuw verteld. Ik ben nog steeds verbaasd als ik mijn naam daar zie staan op de omslag, in een bijzonder rijtje.

Het verhaal (getiteld Verloren) zal ik niet op mijn weblog zetten. Wel kan ik iets vertellen over de manier waarop het tot stand is gekomen.

Ik ben Nederlands Hervormd opgevoed, maar een groot succes was mijn introductie in het geloof niet.

Op een dag kwam de dominee met mijn moeder praten. Was het haar niet opgevallen dat ik altijd zo snel terug was van Zondagsschool? Moeder keek verbaasd naar mij. Nou nee, zei ze.
Dat klopte. Ik maakte altijd een hele lange omweg terug naar huis, als ik weer eens uit de les was weggelopen. De dominee begreep daar geen jota van. Hij loopt zelfs weg bij het verhaal van Jozef, baste hij, terwijl de knaap best weet dat het goed afloopt.

Ik was geen Jan Wolkers, die thuis de Tale Kanaäns met de paplepel kreeg ingegoten, en genoot van de ruige verhalen. De gruizelige hardheid van de mensen die het Oude Testament bevolken, de moordpartijen, het gebrek aan mededogen bezorgden mij nachtmerries.

Vijftig jaar verder, sadder and wiser, kijk ik anders tegen de Bijbel aan. Toch is het gevoel uit mijn jeugd nooit helemaal verdwenen. Het idee dat je een Bijbelverhaal zou kunnen herschrijven! Dat deed me denken aan een jongen die niet kon verdragen hoe Jozef door zijn oudere broers in de put werd gegooid. Voor die jongen wilde ik schrijven.

Nou was voor dat plichtwerk het verhaal van de Verloren Zoon gekozen. Een parabel. Een verhaal met een overduidelijke boodschap.

Heel in het kort: de jongste zoon van een boer eist zijn erfdeel op, en vertrekt met het geld naar het buitenland, waar hij het verspilt aan drank en hoeren. Berooid en berouwvol keert hij terug, en wordt door zijn vader weer in genade aangenomen. Vader laat zelfs het gemeste kalf slachten ter ere van de teruggekeerde zoon. De oudere broer vindt die festiviteiten overdreven, hijzelf kreeg nog niet eens een geitje toen hij wat te vieren had met zijn vrienden. Vader wijst hem terecht: we moeten heel erg blij zijn dat deze afgedwaalde figuur is teruggekeerd in onze kudde. (Lucas 15, vers 11 tot 32, of kijk op Wikipedia).     

Ik heb dit altijd een vervelend verhaal gevonden, met bordkartonnen karakters en een irritante kerkpolitieke boodschap. Er zit geen personage in dat me raakt. De enige waar ik iets voor voelde was het kalfje, het arme dier dat geslacht wordt om de feestvreugde te verhogen. Te weinig basis om een verhaal op te bouwen.

Ik bekeek het schilderij dat Rembrandt maakte over de Verloren Zoon, een lijzig werk. Hij heeft over dat thema ook een paar etsen gemaakt, en een briljante pentekening, waarop een jongen meewarig staat te kijken naar het toneelstuk dat vader en zoon voor hem opvoeren.

Kijkend naar de lijnen van Rembrandt, het onvoorstelbare gemak waarmee hij personages neerzet met al hun emoties, ging bij mij een lichtje branden. Alleen maar mannen in beeld. Waar is de moeder? Waarom komt de moeder in dit hele verhaal niet voor?

Ik heb het verhaal van de Verloren Zoon herschreven vanuit het perspectief van de moeder, en haar de gevoeligheid gegeven van de kleine jongen in mijzelf. Ze is een vrouw die de hardheid van het leven nauwelijks kan verdragen. De jongste zoon is haar oogappel, ze zou hem willen beschermen tegen alle kwaad. Maar hij scheurt zich van haar los, en trekt de wereld in.

Kun je als man op geloofwaardige wijze de stem van een vrouw laten klinken? In dit geval wel, denk ik, omdat de vrouw een gevoel belichaamt dat ik van binnenuit ken. Maar ik vind het niet makkelijk om het verhaal voor te lezen.

Het kalfje speelt een belangrijke rol in mijn versie. Hoe dat precies zit kan ik niet uitleggen. Je legt een paar puzzelstukjes neer, en opeens ontstaat een verband waar je nooit aan had gedacht. Als schrijver zit je verbaasd te staren naar het resultaat. Het is je eigen werk, maar het lijkt soms alsof het door een Onzichtbare Hand wordt geschikt in een ordening die vele malen meer betekenis heeft dan je er ooit zelf in had kunnen leggen.

Reageren? Stuur een mailtje naar sanderkooistra@gmail.com

De verhalenbundel De Karavaan kost 15 euro. Wil je een exemplaar bestellen, dan kan dat via de boekhandel (steun de goeie boekhandel bij jou in de buurt!), of via de volgende link naar Boek.Net

“Als kind leerde ik in slaap te vallen terwijl ik in de duisternis van mijn slaapkamer de gebeurtenissen van de dag aan mijn moeder vertelde, mijn wederwaardigheden op school, wat ik die dag geleerd had…ik kon haar stem niet horen noch haar aanraking voelen, maar haar licht en warmte brandden in elke hoek van het huis en ik geloofde, met de onschuld van hen die hun leeftijd nog op tien vingers kunnen tellen, dat als ik mijn ogen sloot en praatte, ze mij zou kunnen horen, waar ze ook was. Soms luisterde mijn vader naar me vanuit de eetkamer en huilde stilletjes.”

Even denk ik dat ik me vergist heb. Ik lees die laatste zin nog een keer. En dan de hele alinea. Ik heb me niet vergist. Zafón verandert, in een passage die overduidelijk bedoeld is om emotie op te wekken bij de lezer, van vertelperspectief. De ik die het verhaal vertelt, zoon Daniel, wordt ingewisseld voor een alwetende verteller die boven de scène hangt, en iets waarneemt wat het jongetje niet gezien kan hebben. Meteen daarop schakelen we terug naar het oorspronkelijke perspectief: ‘ik herinner me dat ik die ochtend….’

Wie een bestseller van deze proporties schrijft heeft altijd gelijk. Maar het kost nu moeite om verder te lezen, want ik voel me op glad ijs.

Een paar regels verder belanden we opnieuw in een emotionele scène van de hoofdpersoon met zijn vader.

‘Kom Daniel, kleed je aan. Ik wil je iets laten zien,’zei hij.
‘Nu? Om vijf uur ’s ochtends?’
‘Sommige dingen kun je slechts in het donker zien,’ gaf mijn vader me met een raadselachtig glimlachje te verstaan, waarschijnlijk geleend uit een van de door hem stukgelezen boeken van Alexandre Dumas.

Dit is opnieuw een perspectiefwissel, maar nu van een andere orde. Zafón wil de levendigheid en directheid van het verhaal vergroten door een dialoog op te voeren tussen de tienjarige Daniel en zijn vader. Maar dat jongetje, dat (zo blijkt uit het vervolg) nog nauwelijks een boek gelezen heeft, kan natuurlijk niet opmerken dat zijn vader iets citeert uit een Frans romannetje. Binnen deze alinea wordt geschakeld tussen het jongetje van tien en de oudere Daniel die sadder and wiser terugkijkt op gebeurtenissen uit zijn jeugd.

Even verderop begeven we ons (nu plotseling weer alwetend) in het hoofd van een zekere Monsieur Roquefort, die ons noodzakelijk plot-informatie toespeelt over de schrijver Julian Carax , en belanden vervolgens opnieuw in het perspectief van de oudere Daniel die terugkijkt op zijn belevenissen als jongen.

Alles kan in de literatuur, als het werkt is het goed. Maar dit brute schakelen tussen vertelperspectieven doorbreekt mijn ‘fictional dream’, ik ga zitten nadenken wie er nu aan het woord is, wat dat betekent voor het verhaal. Ik zou graag worden meegesleept, de schrijver laat het niet toe.

Zafón wilde een caleidoscopisch boek schrijven. Dat gaat het best vanuit het perspectief van een alwetende verteller die kan schakelen tussen mensen en situaties. Maar om de emotionele betrokkenheid van de lezer te vergroten wil de schrijver het verhaal liefst laten vertellen door een jongetje van 10 dat zijn moeder mist.
Er zijn minstens vier verschillende oplossingen voor dat probleem, als Zafón er eentje had gekozen had hij een veel mooier boek kunnen maken. Nu improviseert hij maar wat raak.

Zo’n boek bezorgt me heimwee naar de grote vertellers uit het verleden, Dickens, Thomas Hardy, Jane Austen. Die spelen graag spelletjes met het vertelperspectief, ze moduleren de stem van de verteller om het emotionele effect te vergroten. Nooit verliezen ze hun greep op de lezer. Maar ja, Vergeten Schrijvers, wat zou je daar van moeten leren?

De briljante foto boven deze blog is van de Russische fotograaf Alexey Titarenko, uit een serie geheten City of Shadows (1992/94).

De Zwitserse schrijver Charles Lewinsky (van het fenomenale boek Het lot van de familie Meijer) werd geïnterviewd door het NRC-Handelsblad. “Ik probeer altijd iets te schrijven dat ik nog nooit eerder heb geschreven,“ zegt hij, “zodat ik weer iets nieuws kan leren. Ik probeer steeds een andere stijl uit, die past bij het verhaal dat ik wil vertellen. (…) Ik kan pas beginnen met schrijven als ik de juiste stijl, de juiste toon heb gevonden.”

Hoe vindt u die?, vraagt de interviewster.

Lewinsky: „Ik weet niet waar die vandaan komen en ik wil het ook niet weten. Voor mij hoort dat bij de magie van het schrijven.”

Als ik de methode-Lewinsky had gevolgd, kon ik nu beginnen met schrijven. Want ik weet eindelijk wat de juiste toon is voor mijn verhaal. Een beetje jammer, dat ik daar pas achter kom na een slordige 40.000 woorden.…

Mijn hoofdpersoon is nogal een dwingende figuur, behept met een ‘anti-sociale persoonlijkheidsstoornis’. Hij produceert vanzelf een toon, dacht ik. En dat was ook zo. Het merkwaardige springerige van dit personage kwam als vanzelf in mijn zinnen te voorschijn. Zijn eigenschappen kregen een diepgaande invloed op het verhaal, en op de stijl. Mijn hoofdpersoon verveelt zich snel, en kan volkomen geobsedeerd raken door iets wat zijn lust opwekt. Dat zie je terug in de taal waarin het verhaal verteld wordt.

Maar daarmee heb je de toon nog niet te pakken. Want de toon van het verhaal is geen eigenschap van de hoofdpersoon.

Naarmate ik verder doordrong in de psyche van mijn hoofdpersoon begon ik hem beter te begrijpen. Ik ging zelfs van hem houden.

Dat heeft hij gevoeld, denk ik. Op een zeker moment begon hij terug te praten. Ik hoefde niet in hem rond te wroeten om hem tot actie aan te zetten, hij handelde voor eigen rekening, en meldde mij keurig het verloop van de gebeurtenissen. In zijn taal.

Vanaf die tijd (na de eerste 10.000 woorden ongeveer) wist ik hoe mijn hoofdpersoon praat, kon ik zien hoe hij beweegt. Ik volgde zijn avonturen, en ik had daar een gevoel bij. Ik was kortom al aardig gevorderd met mijn personage, maar nog altijd niet genoeg om te weten welke toon mijn verhaal moest krijgen.

Wat er precies gebeurd is, ik weet het niet. Het hoort bij de magie van het schrijven, zegt Lewinsky. Misschien moeten we niet al te ijverig proberen om daar achter te komen. Maar iets kan ik er wel over zeggen: mijn hoofdpersoon vertelt me zijn verhaal, in zijn woorden, en ik voel van binnen een resonans.  Zijn woorden komen teruggeveerd,  ze hebben in mij een andere lading gekregen. Ik heb ze vertaald. Wat terugkomt is mijn interpretatie van zijn verhaal en zijn taal. Ziedaar: de toon waar ik naar op zoek was.

Nou nog even 40.000 woorden herschrijven. Fluitje van een cent.

Op de foto bij dit artikel: de veelzijdige kleinkunstenaar Henk George  Lippens.

Probeer maar eens uit te leggen hoe het voelt.
De ene keer zit je zwetend te vechten voor elk woord. De andere keer stroomt het als een honingrivier. De ene prachtzin na de andere, je hoeft ze alleen maar op te vangen.

Schrijven is een avontuur dat je in je eentje beleeft. Het resultaat van al die avontuurlijke dagen komt een keer bij andere mensen op het bord te liggen, maar dat is pas veel later, als jij al lang  op een nieuwe expeditie vertrokken bent.

De leuke momenten van het schrijven zijn niet te delen. Er zijn van die dagen dat ik me beloond voel. De zinnen beginnen te lopen, de alinea’s krijgen een dwingend ritme, de tekst heeft de betekenis gekregen die ik erin wilde leggen, en nog wat extra ook. Vondsten die gratis binnenstromen. Een nieuwe, ongedachte verdieping in het verhaal. Dan denk ik: al die strijd is toch ergens goed voor geweest

Want om dat mysterieuze proces aan de gang te krijgen moet je door al die hopeloze momenten heen, dat niks lukken wil. Hoe ik me dan voel, dat is niet geschikt voor algemene consumptie.
Zo ‘n dag dat het niet lukt om op gang te komen. De dagelijkse dosis van duizend woorden blijkt volstrekt onhaalbaar. De hele dag zitten prutsen, en nog geen drie rechte zinnen geproduceerd.

Of nog erger: ik heb best een aardig stukkie geschreven, maar wereldliteratuur is het nou niet direct. Waar zit het hem toch in? Iets in de toon? En dan opeens begrijp ik het: deze hele verhaallijn (waar ik met zoveel enthousiasme al een week aan zit te schrijven) wringt. Mijn hoofdpersoon doet niet wat ik hem wil laten doen. Hij vertikt het. Past niet bij hem. Hoofdschuddend blader ik door vijf zes pagina’s, hele mooie pagina’s vond ik het, maar ze moeten allemaal geschrapt.

Waarom wordt het nou nooit eens vanzelf helemaal perfect? Waarom moet alles zoveel moeite kosten?
Schrijven is vooral: vervelende problemen, die je zelf hebt bedacht, helemaal in je eentje oplossen. Wat mijn problemen zijn onder het schrijven, ik kan er over vertellen, maar ik kan het je niet laten voelen. Ze zijn onvervreemdbaar van mezelf, en voor iedereen anders.

Je kan een ander tips geven, een duwtje halverwege. Maar die hele berg frustraties wegwerken, dat zullen jullie toch echt samen moeten oplossen, jij en jezelf.

Dit dwingt de schrijver om  onbehoorlijk veel aandacht te besteden aan jonge dames. Je moet begrijpen wat je hoofdpersoon doormaakt, immers? Dus ik let op details, ik kijk naar houding, kleren, gezichten. Ik let er op welke lippenstift ze gebruiken. Hoe ze elkaar begroeten, hoe ze naar jongens kijken. En ik luister naar wat ze zeggen.

Gelukkig is dit een generatie die het begrip privacy beschouwt als iets uit een vorige eeuw. Stone Age! Je hoeft maar naast een meisje te gaan staan dat aan het bellen is, en ze vertelt je alles. Op mijn zwerftochten met het openbaar vervoer heb ik mogen meebeleven dat het uitging, of toch weer aan, als hij zich eindelijk eens aan de afspraken ging houden, hoe de bedprestaties van Steven moeten worden gewaardeerd (‘ik vond hem best lekker, maar ik ga hem toch dumpen, want het is een player’), hoe dat precies in zijn werk gaat, het uitspoelen van delen placenta die in de baarmoeder blijven kleven.

Twee van deze jongedames samen, dat is een goudmijn. Soms schrijf ik stukken dialoog op, vanwege de rare bochten die er in zitten, de onverwachte overstapjes.
Zoals deze, van twee meisjes uit de juiste leeftijdscategorie:
- Voel me zo oud, sinds ik 20 ben
- Ik vind er ook niks meer aan
- Je bent niet leuk meer, dat is het
- Ik wil gewoon altijd in de 20 blijven
- De basisschool, dat was nog leuk. Daarna is het alleen maar naar beneden gegaan.

Zo zeiden ze dat. Ik heb een paar regels gebruikt in het boek dat ik aan het schrijven ben. Daar kreeg ik een vracht commentaar op. De basisschool? Welk meisje van 20 wil nou terug naar de basisschool?
Ja maar, zei ik, dit is een echt gesprek. Dat zijn de woorden.

Vergeet het maar. Dit dialoogje is maar een flard in het verhaal, iets wat de hoofdpersoon opvangt in het voorbijgaan. Op die plek wil ik geen zin hebben staan, die de lezer irriteert, die maakt dat hij zijn ogen opslaat van het boek, gaat nadenken, zijn hoofd schudt en denkt: klopt niet.
Dus ik heb de realiteit geschrapt, en vervangen door fictie:

- De Havo, dat was nog leuk. Daarna is het alleen maar naar beneden gegaan.

De foto bij deze post is een werk gemaakt door de Amerikaanse kunstenares Lynn Hershman Leeson

Dit is mijn top-5 voor iedereen die begint met schrijven.

1. Jouw voornaamste taak als schrijver is een wereld scheppen die er nog niet was. Je bent een God, ook in minder diepgaande momenten.
Zodra je begint te schrijven vouw je een wereld open. Je bouwt aan een ruimte waarin je personages zich kunnen bewegen. Elke zin die volgt maakt die wereld groter, of voller, of meer gedetailleerd, en hopelijk onweerstaanbaar voor je lezers.
Vergeet alle theorie over structuur en stijl, concentreer je op de wereld die je wilt laten ontstaan. Gaat het over de jaren vijftig, blijf dan schrijven tot de stank van doorgekookte spruitjes van je bladzijden walmt. Wil je een wereld laten zien door de ogen van je hoofdpersoon? Kruip in zijn huid en schrijf blokken vol met zijn verknipte observaties.

2. Schrijf je eigen verhaal, in je favoriete genre, maar niet over jezelf. Vermoeiend personage, jezelf.

3. Zoek dagen en tijden dat je kunt schrijven, reserveer die, en verdedig ze met hand en tand. Ook tegen je eigen onlust.

Eindelijk tijd, maar het schrijven lukt niet best. Je wilt iets moois maken, maar de eerste probeersels liggen zwaar op je maag. Dan is het een aardig excuus dat je aanwezigheid elders dringend vereist is. Trap er niet in, houd je schrijftijd vrij. Blijf bezig met je verhaal, zoek een andere scene om aan te werken.
Je moet een begin kunnen maken met het scheppen van je wereld. Na een tijdje, als je over het point of no return heen bent, kan je misschien de teugels laten vieren. Dan heeft je boek zijn plaats veroverd.

4. Denk op de lange termijn. Er zijn full-time schrijvers die er in slagen elke dag 1 pagina goeie tekst te schrijven, 450 woorden. Dan heb je na een jaar een pakket van pak-hem-beet 300 A4tjes, 120.000 woorden. Een stevig boek.
Maar je moet ook nog geld verdienen, neem ik aan. Er zijn feestjes waar je niet mag ontbreken, en dagen dat je hondsberoerd in bed ligt.
Ben jij van plan om een complete roman te schrijven? Reken dan op minimaal twee jaar schrijfwerk. Ergens in 2011 ga je het manuscript inleveren bij een uitgever. Hou je dat vol, zo lang werken aan 1 project? Begin anders op kleinere schaal, pak een lekker vet klein themaatje en maak er een verhaal over, of een novelle. Een ervaren full-prof als Tobias Wolff schrijft een kort verhaal in zes weken. Laten we dat eens verdubbelen. Neem drie maanden de tijd om een verhaal te schrijven.

5. Behandel je eigen teksten streng, rechtvaardig, maar vooral liefdevol. Al die briljante zinnen en die hermetische paragrafen van de grote schrijvers zijn hun leven begonnen als probeersels, halve gedachten, geplaagd door verkeerde woorden en een haperend ritme.
Om uit te komen bij een briljante zin zal je toch eerst wat minder mooie zinnen moeten maken om de gedachten te ordenen. Elke zin die je schrijft, hoe fout of onaantrekkelijk ook, brengt je een stapje dichter bij de prachtzin die je voor ogen zweeft. Klopt-ie niet, herschrijf. Is-ie lelijk, probeer het eens anders. En dan nog een keer. En dan nog een keer. Kijk, nou beginnen we in de buurt te komen.

Papierman grijpt zijn kans

Ik word gestalkt door mijn hoofdpersoon. Aanvankelijk kwam ik hem alleen tegen als ik achter mijn toetsenbord zat. Toen begon hij ongevraagd te verschijnen op plaatsen waar ik hem kon missen als kiespijn: in de rij voor de kassa bij Albert Heijn, halverwege het bovenzaaltje van veilinghuis Christie’s, op het ronde terras in het Vondelpark. En nu beheerst hij zowat mijn hele leven.

Het komt door een simpel vraagje van een lezeres (ik heb de eerste versie van mijn boek rondgedeeld in een select clubje): ‘Die hoofdpersoon van jou, slaapt die goed? Of ligt hij de hele nacht wakker? Ik wil gewoon meer van hem weten.’

Toen ik begon met mijn verhaal had ik – zo dacht ik – een vrij scherp beeld van mijn voornaamste personage. Hij is immers gebaseerd op een mens van vlees en bloed, een type dat ik regelmatig tegenkom in de stad. Maar die echte mens en mijn papieren mens begonnen al snel afstand van elkaar te nemen. De hoofdpersoon kreeg steeds minder overeenkomsten met het origineel. Het is zelfs de vraag of de inspiratiebron van mijn verhaal zich nog herkent in het boek. Ik vind het ook niet meer zo leuk om hem te ontmoeten,  de echte mens voegt niets meer toe, het geschreven personage is inmiddels bloeiender, interessanter, rijker -  ik zou bijna zeggen meer levend – dan het merkwaardige type waar alles mee begon.

De hoofdpersoon kreeg zijn eigen wereld, zijn eigen ruimte om in te spelen, een eigen geschiedenis, en een kijk op de maatschappij die ik niemand toewens. Maar als je dat overtuigend wil maken, dan moet het naadloos kloppen. Zelfs de tegenstrijdigheden in het personage moeten  tot in de uiterste konsekwentie doordacht zijn.

Inderdaad, hoe slaapt hij? Na een dagje nadenken wist ik het: slapen is geen probleem voor mijn arme hoofdpersoon. Wakker worden, dat is pas erg. En zo zijn er nog een stuk of tien vraagjes die wachten op antwoord. Dat kan maar op 1 manier: door een zo compleet mogelijke biografie van je hoofdpersoon te maken. Ik begon met een halfje A4.  Na de eerste schermutselingen liep ik zo vaak vast, dat ik zuchtend en steunend een paar bladzijden toegevoegd heb. Inmiddels is het een pagina of acht, en dan stuit ik soms nog op losse eindjes die inbreuk dreigen te maken op het verhaal. Had ik die acht pagina’s meteen maar geschreven, dat had erg veel tijd bespaard.

Naschrift:

De Papieren Man heet de weblog van Dirk Leyman. Dagelijks nieuwe feiten en beschouwingen over literatuur, Nederlands, Vlaams en internationaal. Met liefde en energie gemaakt. Niet te missen. Het plaatje hiernaast is het beeldmerk van de weblog.