De Zwitserse schrijver Charles Lewinsky (van het fenomenale boek Het lot van de familie Meijer) werd geïnterviewd door het NRC-Handelsblad. “Ik probeer altijd iets te schrijven dat ik nog nooit eerder heb geschreven,“ zegt hij, “zodat ik weer iets nieuws kan leren. Ik probeer steeds een andere stijl uit, die past bij het verhaal dat ik wil vertellen. (…) Ik kan pas beginnen met schrijven als ik de juiste stijl, de juiste toon heb gevonden.”

Hoe vindt u die?, vraagt de interviewster.

Lewinsky: „Ik weet niet waar die vandaan komen en ik wil het ook niet weten. Voor mij hoort dat bij de magie van het schrijven.”

Als ik de methode-Lewinsky had gevolgd, kon ik nu beginnen met schrijven. Want ik weet eindelijk wat de juiste toon is voor mijn verhaal. Een beetje jammer, dat ik daar pas achter kom na een slordige 40.000 woorden.…

Mijn hoofdpersoon is nogal een dwingende figuur, behept met een ‘anti-sociale persoonlijkheidsstoornis’. Hij produceert vanzelf een toon, dacht ik. En dat was ook zo. Het merkwaardige springerige van dit personage kwam als vanzelf in mijn zinnen te voorschijn. Zijn eigenschappen kregen een diepgaande invloed op het verhaal, en op de stijl. Mijn hoofdpersoon verveelt zich snel, en kan volkomen geobsedeerd raken door iets wat zijn lust opwekt. Dat zie je terug in de taal waarin het verhaal verteld wordt.

Maar daarmee heb je de toon nog niet te pakken. Want de toon van het verhaal is geen eigenschap van de hoofdpersoon.

Naarmate ik verder doordrong in de psyche van mijn hoofdpersoon begon ik hem beter te begrijpen. Ik ging zelfs van hem houden.

Dat heeft hij gevoeld, denk ik. Op een zeker moment begon hij terug te praten. Ik hoefde niet in hem rond te wroeten om hem tot actie aan te zetten, hij handelde voor eigen rekening, en meldde mij keurig het verloop van de gebeurtenissen. In zijn taal.

Vanaf die tijd (na de eerste 10.000 woorden ongeveer) wist ik hoe mijn hoofdpersoon praat, kon ik zien hoe hij beweegt. Ik volgde zijn avonturen, en ik had daar een gevoel bij. Ik was kortom al aardig gevorderd met mijn personage, maar nog altijd niet genoeg om te weten welke toon mijn verhaal moest krijgen.

Wat er precies gebeurd is, ik weet het niet. Het hoort bij de magie van het schrijven, zegt Lewinsky. Misschien moeten we niet al te ijverig proberen om daar achter te komen. Maar iets kan ik er wel over zeggen: mijn hoofdpersoon vertelt me zijn verhaal, in zijn woorden, en ik voel van binnen een resonans.  Zijn woorden komen teruggeveerd,  ze hebben in mij een andere lading gekregen. Ik heb ze vertaald. Wat terugkomt is mijn interpretatie van zijn verhaal en zijn taal. Ziedaar: de toon waar ik naar op zoek was.

Nou nog even 40.000 woorden herschrijven. Fluitje van een cent.

Op de foto bij dit artikel: de veelzijdige kleinkunstenaar Henk George  Lippens.

Kunnen wij begrijpen wat er in een ander mens omgaat? Als schrijver hoor ik te zeggen: ja, dat kunnen we. Het zou de bodem onder ons project uithalen, wanneer ik dat ontkende, toch? Wij begrijpen een aantal fundamentele karaktertrekken van onze personages, anders kunnen we ze niet tot leven brengen. Lezers herkennen zich in die personages, worden er verliefd op (Jane Eyre! ), krijgen er een pesthekel aan, strijden er tegen. Je biedt de lezer inzicht in wat een ander beweegt, relativeringsvermogen, misschien ook een dieper begrip van andere mensen.

Ik heb een versie van mijn boek laten lezen aan twintig mensen, en sindsdien twijfel ik aan alles wat hierboven staat. Er is geen peil te trekken op hun reacties. Vuurpijlen alle kanten op. Hebben ze wel allemaal hetzelfde manuscript gelezen? Of verwarren ze mijn verhaal met een ander boek dat ze net aan het lezen waren?

De veelsoortigheid van de reacties heeft veel te maken met de manier waarop mensen met een verhaal omgaan. Niet zo nauwkeurig, zullen we maar zeggen. Van twintig lezers pikt 1 precies de sleutelzin eruit, maar die is de anderen helemaal niet opgevallen.

Ligt het aan mijn aanpak? Moet ik mijn lezers ontzien? Moet ik in het verhaal levensgrote ANWB-borden neerzetten: Afslag over 6 bladzijden. Herhaalde waarschuwing, afslag over 3 bladzijden?

Laat ik mezelf eens bekijken als lezer. Niet als professionele lezer, die in een avond Great Expectations doorragt om te kijken hoe Dickens dat boek in elkaar heeft gezet.Maar als lezer die een boek oppakt, uit het raam kijkt, ziet dat het lente begint te worden, en niet verder komt dan twee bladzijtjes. Een lezer die zich zorgen maakt over de hypotheek, of extatisch is omdat Manchester United alweer heeft gewonnen, of gewoon verkeert in een melancholieke bui.

Er zijn van die dagen dat alles meewerkt, dat ik het gevoel heb helemaal open te staan voor dat ene boek. Maar is dat wel zo? Ook dan wordt de ervaring die het boek te bieden heeft gefilterd door mijn eigen persoonlijkheid, en door alle zaken die me op dat moment bezighouden.

We kunnen moeiteloos een avondvullend programma in elkaar zetten over Kafka. De werking van bureaucratische willekeur, het individu dat vermorzeld wordt door een niet te doorgronden systeem. De schrijver als psychologisch uitzonderingsgeval, de man die niet begrijpt hoe een meisje van hem zou kunnen houden, een man die zichzelf al veroordeeld heeft voordat er een rechter aan te pas is gekomen ( lees de adembenemende analyse van Canetti, Het andere Proces).

Het zou een mooie avond worden, met veel intellectueel vuurwerk. Maar voor mij was die avond niet compleet als mijn eigen leeservaring niet aan bod kwam. En die heeft niets te maken met maatschappelijke structuren of bureaucratische gevaren.

Zodra ik de eerste bladzij van Het Proces begon te lezen kende ik die hoofdpersoon, en de schrijver die hem in het leven geroepen had. Ik beleefde opnieuw de schokkende ontdekking dat ik opgesloten zat in mijn eigen kleine cel, dat ik daar mijn leven lang niet uit zou komen, en dat alleen door de tralievensters contact met anderen mogelijk was.

De plot van het verhaal doet hier niet terzake. Al had het een zonnige afloop gekregen, dan nog had ik de hartekreet verstaan. Alleen iemand die weet wat eenzaamheid is kan daar zo over schrijven.

Maar: wat ik herkende in Het Proces, waar ik blijkbaar naar op zoek was, wat ik zielsgraag wilde lezen was iets wat ik al wist. Door dat boek begreep ik beter wat er in mijzelf omging. Van anderen begrijp ik nog altijd even weinig.

De foto bij dit artikel is een coproductie van Lucy McRae en Bart Hess, designers/kunstenaars uit Eindhoven. Bekijk het fascinerende werk van dit duo op www.lucyandbart.com.

]]> http://sanderkooistra.nl/boek-schrijven/lezer-in-eigen-persoon/feed 0 http://sanderkooistra.nl/boek-schrijven/structuur http://sanderkooistra.nl/boek-schrijven/structuur#comments Tue, 31 Mar 2009 09:42:33 +0000 Sander http://sanderkooistra.nl/?p=707
Ik was al weken ver in een verhaal dat steeds wildere vormen begon aan te nemen, vol energie en daadkracht over alle randen klotste, bevolkt raakte met personages die vreemden voor me bleven terwijl ik ze toch zelf in het leven had geroepen. Van de ene dag op de andere kon ik niet verder. Teveel losse eindjes. Teveel mogelijkheden. Twee, drie boeken in 1 verhaal geperst.

Decision time. Besluiten nemen over de opbouw van het verhaal. De stroomversnelling, waarop ik me zo heerlijk had laten meedrijven, moest ingedamd. Spontane invallen getemd, gedresseerd, en in overzichtelijke weitjes te grazen gezet.

Het lijkt in de verte wel wat op de correctieprocessen waarmee je een zin of een alinea te lijf gaat. De kern is immers een discussie met jezelf (als lezer, als criticus), waarbij je probeert te blijven voelen hoe het detail past in het grotere concept. Maar denken over de constructie speelt zich af op een ander niveau. Koeler, meer analytisch.

Ik vond het een verraderlijk proces. Want je vervalt snel in een soort intellectuele kilte, het in elkaar voegen van prefab elementen, terwijl het er juist om gaat te speuren naar de harteklop van het verhaal.

Patricia Highsmith schreef psychologische thrillers (zoals de boeken over Tom Ripley). Thrillers worden meestal in een nauw korset geregen, in een schematische plot, maar niet bij haar. Ze vertelt in Hoe schrijf ik een spannend boek, dat ze een open structuur prefereert, een flexibele plot, waarbij ‘de personages zich kunnen bewegen, besluiten kunnen nemen net als levende mensen, bij zichzelf te rade kunnen gaan, keuzes maken en daar weer op terugkomen, om voor iets anders te kiezen, zoals het in het werkelijke leven ook gaat. ’

Hoe dat moet kunnen we leren van de meester-constructiebouwer in de Nederlandse letteren, tevens de schrijver die het meeste strijd levert met de beperkingen die het construeren onherroepelijk met zich meebrengt : A.F.Th. van der Heijden.

In De kunst van het Schrijven van Kees ’t Hart zegt Van der Heijden:
‘Als ik een roman bij de kladden heb hou ik ervan de periode van freewheelen zo lang mogelijk te rekken, de periode dat je er min of meer op los kunt schrijven.’ Toch moet er op een zeker moment geschematiseerd worden. Ook dan maakt Van der Heijden nog geen uitgewerkt plan voor de roman, ‘ik maak altijd tussentijdse schema’s. Ik bouw steeds een steiger om een huis in aanbouw om te kijken of de proporties nog kloppen, of het nog waterpas is. ‘

Het kiezen van een voorlopig schema geeft hem de vrijheid om te gaan werken aan het hoofdstuk dat hem op dat moment het meeste aantrekt. Over het schrijfproces van Advocaat van de hanen: ‘Op een gegeven moment was er al schrijvend zoveel veranderd dat ik dacht: hé, ik ga het allemaal weer eens in een schema zetten om te kijken of het in de veranderde versie ook goed is. ‘

Na een nieuwe ronde schrijfwerk komt er een moment waarop er meer fundamentele keuzes moeten worden gemaakt.
‘Op een gegeven moment had ik hele pakken aantekeningen en fragmenten, getypt en geschreven, in schriftjes en op blaadjes, en daar heb ik op grote A3-bladen fotokopieën van gemaakt. Ik legde ze in volgorde, een hele hoop knip- en plakwerk, ook met kopieën van bierviltjes. Alles moest in een zo dwingend mogelijke volgorde liggen.’

Op basis van die volgorde maakte Van der Heijden een complete nieuwe versie, tenminste, dat was zijn plan: ‘Maar ik werd weer ongeduldig…’
Toch was hij nu zover gevorderd, dat hij wist hoe het boek er in definitieve versie uit moest gaan zien. Vervolgens heeft hij in honderd dagen het verhaal afgeschreven.

Het gaat om de wisselwerking tussen vrijheid en structurering. Van der Heijden houdt, door steeds maar beperkt te structureren, zoveel mogelijk keuzevrijheden. Patricia Highsmith zegt daarover: ‘De plot moet (…) nooit onwrikbaar vastliggen in de gedachten van de schrijver. Ik ga zelfs nog een stap verder, en beweer dat een plot zelfs nooit af moet zijn. Ik moet immers ook mezelf amuseren als ik schrijf, en ik houd wel van verrassingen. Als ik van te voren precies weet wat er gaat gebeuren, heb ik lang niet zoveel plezier in het schrijven.’

Niet te geloven hoe lang ik er over kan doen om iets te ontdekken dat recht voor mijn neus op ontdekking ligt te wachten.

De Boekenweek kwam er aan, dus er werden overal literaire evenementen georganiseerd. Ik ging naar het Lezersbal in het Arnhemse café Dudok.Voor het eerst in vele jaren dat ik zoiets bezocht.

De organisatie had een aardigheidje bedacht: iedere bezoeker moest zijn favoriete schrijver noemen, dat kwam op een badge te staan, en daarmee liep je rond op het bal. Het idee was dat er een soort literaire speeddating zou ontstaan. Ben jij ook zo’ n liefhebber van Kluun?

Welke naam zal ik noemen? Ik zit zo in elkaar: ik wil vijftig favorieten kiezen, of geeneen. Maar goed, je staat voor een balie, de mensen om je heen spelden vervuld van zelfbewustzijn een badge op, een stralende jonge dame (gekleed in de trouwjurk van haar oma) kijkt je verwachtingsvol aan, viltstift in de aanslag. Ik zeg: Raymond Carver. Wie? Na enige aarzeling geeft het meisje de viltstift maar aan mij, want zo’n esoterische keus, dat kan meneer beter zelf opschrijven.

Dus ik zit in de zaal, als enige getooid met de naam Raymond Carver. Voor mij geen speeddating vanavond. Waarom kies ik ook zo ‘n favoriet?

Het programma begint. Een piepjonge schrijfster leest een verhaal voor over de eenzaamheid van een oude man. ‘Vergeet mij, en denk aan Daniel, een man van 75,’ zegt ze met de stem van iemand die nooit een sigaar gerookt heeft, nooit een glas whiskey gedronken. Zelfs nooit verkouden geweest.  Binnen drie regels is ze me kwijt. Ik denk aan de heldinnen van Carver. De vrouw die ‘s ochtends Bourbon van zijn buik likt, en ‘s middags uit het raam wil springen. Het applaus schudt me wakker.

Daarna dichters. De gedichten van Hanz Mirck over de aftakeling van zijn vader ken ik. Mooi. Jammer dat ik daar zoveel minder van kan genieten als hij ze voorleest.
Tjead Bruinja. Dat is geen dichter, dat is een performer. Een muzikant. Een menselijke beatbox. Ik kan mijn ogen niet afhouden van zijn linkerhand, die de maat slaat van de regels. Zijn lippen die in elke woord sisklanken weten te vinden. Taal is muziek geworden. Vraag me niet wat hij zeggen wil.  Ik kan een heel verhaal houden over de mens Tjead, over de manier waarop hij in een zaal gaat staan, over zijn theatertalent. Maar zijn woorden ben ik kwijt. Hij staat tussen mij en zijn gedichten in.

De badge, die ik bij ontstentenis van een borstzakje heb vastgeklemd aan een knoop van mijn overhemd, flikkert op de grond.  Ik raap hem op, ik zie de naam er op staan: Raymond Carver. Wat zou hij vinden van zo’ n avond? Die grote stille man. Wat zei Gardner ook weer van hem? Softspoken.

En op dat moment weet ik het.

Carver leidt je het leven binnen van mensen die je nooit gezien hebt. Hij is er zelf ook, in dat leven, ergens terzijde. Hij kijkt met je mee, en soms heb je het gevoel dat hij jou als lezer even monstert: heb je wel in de gaten wat hier gebeurt?

Ik voel me nabij de personages van Carver. Dichter bij zijn personages, dan bij hemzelf.  Dat is merkwaardig, want Carver heeft die personages bedacht, zonder hem konden ze niet bestaan. Hij heeft zichzelf permeabel gemaakt, door hem heen kan ik een wereld binnenstappen die niet de mijne is. Door hem heen voel ik een intimiteit met zijn personages, die hij ook gevoeld moet hebben.

Kijk naar de foto hierboven. Gemaakt door een fotografe. Het model poseert niet, ze is. Dwars door de camera, dwars door de fotografe komt ze naar me toe. Ik ken dit meisje niet, maar ze is heel dichtbij.

Opeens begrijp ik iets wat ik al lang had kunnen weten: voor mij is dit waar  kunst over gaat.

Foto door de Amerikaanse kunstenares Mina Bellavia.

De Nederlandse boeken waar ik mee opgroeide, de bestsellers van de jaren vijftig en ver daarvoor, waren zo vol als nu alleen nog romans uit andere sterrenstelsels durven zijn, uit Zuid Amerika, het Midden Oosten. Of Ierland, natuurlijk. Personages, bijpersonages, natuurbeschrijvingen, straatscenes, woningen van voordeur tot zolderraam dichtgezet met meubels, tapijten, gordijnen, globes, boekenkisten, paspoppen, wat niet al.

Eisen van de tijd, ik doe ook mee aan de kaalslag. Het tempo van onze verhalen is omhoog gegaan, steeds kariger worden de beschrijvingen, natuur bestaat alleen nog in Nescio-termen, de stad is aanwezig als achtergrondrumoer, binnen heerst Ikea. Wit gelakte MDF-plaat. Functioneel. Bed. Tafel. Genoeg rekwisieten voor een scheiding.

Heel verantwoord, ook qua schrijftechniek. Achtergrond alleen maar schilderen waar nodig om hoofdpersoon goed driedimensionaal uit te laten komen, nietwaar? Hoe platter de decorstukken, hoe makkelijker de belangrijke personages schitteren.

Ik kan er mee leven, als die achtergrond maar een mooie toon heeft. Iets merkwaardigs. Dat je even stilhoudt om te kijken, niet naar de hoofdpersonen, maar ernaast.

Wat te doen als je vast zit? Regel 1: laat niemand het merken. Komt het toch uit, dan treedt regel 2 in werking: behoud onder alle omstandigheden je waardigheid.

Hoe vaak heb ik nou vastgezeten met dit boek? Echt vast, bedoel ik, niet dat er een hobbeltje overwonnen moest worden.  Al zeker 3 keer. Dat je met het klamme zweet achter het toetsenbord zit. Dat je ijsbeert doorheen het hele huis, maar geen  millimeter vordert.

Na de derde vastloper begin ik een systeem te ontdekken.  Eerst dacht ik: zie je wel, dat ligt aan mij, ik ben niet geschikt voor ondernemingen van deze omvang, laat mij nou leuk korte stukjes schrijven voor de krant. Interessante overweging, zit een kern van waarheid in. Helpen deed het niet. De schrijfimpasse was hardnekkig, maar ik was inmiddels zo gegrepen door het schrijven, dat ik weigerde op te geven. Volstrekt bij toeval raakte ik uit die beknelling los, en kon weer maanden vooruit.

De tweede en de derde keer begon ik in de gaten te krijgen wat die vastlopers veroorzaakt. Het ligt niet aan mij. Het ligt niet aan het verhaal. Het ligt aan de verhouding tussen mij en het verhaal.

Het vastlopen heeft steeds te maken met een perspectiefwissel. Excuses aan de Neerlandici en de docenten Creatief Schrijven:  ik doel hier op een grote verandering in mijn eigen perspectief op het verhaal.

Toen ik begon met dit boek,  fris van de lever, gewend aan deadlines en een overzichtelijke tijdsplanning, had ik absoluut niet in de gaten wat een reikwijdte het project zou krijgen.  De eerste vastloper kwam dan ook precies op het moment, dat er luiken begonnen open te klappen in het verhaal.  Hola, ik kan hier een heel nieuwe wending in het verhaal brengen. En nog een. En er komt gratis een belangrijk personage bij. Wat nu?

Ik moest een andere houding vinden tegenover het verhaal, besluiten dat ik het de ruimte zou geven.  Meer tijd reserveren voor het project, want het was opeens dubbel zo groot.  Andere straten moesten er bekeken worden, andere beroepen, andere plaatsen delict.Veel in café’s zitten ook (een van de zwaarste onderdelen van het schrijverschap), om mensen te bekijken die wat leuke trekjes konden leveren voor het nieuwe personage

Daarom zat ik vast: het verhaal had al lang besloten dat het wilde groeien. Maar ik was er nog niet aan toe.

Dit is mijn top-5 voor iedereen die begint met schrijven.

1. Jouw voornaamste taak als schrijver is een wereld scheppen die er nog niet was. Je bent een God, ook in minder diepgaande momenten.
Zodra je begint te schrijven vouw je een wereld open. Je bouwt aan een ruimte waarin je personages zich kunnen bewegen. Elke zin die volgt maakt die wereld groter, of voller, of meer gedetailleerd, en hopelijk onweerstaanbaar voor je lezers.
Vergeet alle theorie over structuur en stijl, concentreer je op de wereld die je wilt laten ontstaan. Gaat het over de jaren vijftig, blijf dan schrijven tot de stank van doorgekookte spruitjes van je bladzijden walmt. Wil je een wereld laten zien door de ogen van je hoofdpersoon? Kruip in zijn huid en schrijf blokken vol met zijn verknipte observaties.

2. Schrijf je eigen verhaal, in je favoriete genre, maar niet over jezelf. Vermoeiend personage, jezelf.

3. Zoek dagen en tijden dat je kunt schrijven, reserveer die, en verdedig ze met hand en tand. Ook tegen je eigen onlust.

Eindelijk tijd, maar het schrijven lukt niet best. Je wilt iets moois maken, maar de eerste probeersels liggen zwaar op je maag. Dan is het een aardig excuus dat je aanwezigheid elders dringend vereist is. Trap er niet in, houd je schrijftijd vrij. Blijf bezig met je verhaal, zoek een andere scene om aan te werken.
Je moet een begin kunnen maken met het scheppen van je wereld. Na een tijdje, als je over het point of no return heen bent, kan je misschien de teugels laten vieren. Dan heeft je boek zijn plaats veroverd.

4. Denk op de lange termijn. Er zijn full-time schrijvers die er in slagen elke dag 1 pagina goeie tekst te schrijven, 450 woorden. Dan heb je na een jaar een pakket van pak-hem-beet 300 A4tjes, 120.000 woorden. Een stevig boek.
Maar je moet ook nog geld verdienen, neem ik aan. Er zijn feestjes waar je niet mag ontbreken, en dagen dat je hondsberoerd in bed ligt.
Ben jij van plan om een complete roman te schrijven? Reken dan op minimaal twee jaar schrijfwerk. Ergens in 2011 ga je het manuscript inleveren bij een uitgever. Hou je dat vol, zo lang werken aan 1 project? Begin anders op kleinere schaal, pak een lekker vet klein themaatje en maak er een verhaal over, of een novelle. Een ervaren full-prof als Tobias Wolff schrijft een kort verhaal in zes weken. Laten we dat eens verdubbelen. Neem drie maanden de tijd om een verhaal te schrijven.

5. Behandel je eigen teksten streng, rechtvaardig, maar vooral liefdevol. Al die briljante zinnen en die hermetische paragrafen van de grote schrijvers zijn hun leven begonnen als probeersels, halve gedachten, geplaagd door verkeerde woorden en een haperend ritme.
Om uit te komen bij een briljante zin zal je toch eerst wat minder mooie zinnen moeten maken om de gedachten te ordenen. Elke zin die je schrijft, hoe fout of onaantrekkelijk ook, brengt je een stapje dichter bij de prachtzin die je voor ogen zweeft. Klopt-ie niet, herschrijf. Is-ie lelijk, probeer het eens anders. En dan nog een keer. En dan nog een keer. Kijk, nou beginnen we in de buurt te komen.

Papierman grijpt zijn kans

Ik word gestalkt door mijn hoofdpersoon. Aanvankelijk kwam ik hem alleen tegen als ik achter mijn toetsenbord zat. Toen begon hij ongevraagd te verschijnen op plaatsen waar ik hem kon missen als kiespijn: in de rij voor de kassa bij Albert Heijn, halverwege het bovenzaaltje van veilinghuis Christie’s, op het ronde terras in het Vondelpark. En nu beheerst hij zowat mijn hele leven.

Het komt door een simpel vraagje van een lezeres (ik heb de eerste versie van mijn boek rondgedeeld in een select clubje): ‘Die hoofdpersoon van jou, slaapt die goed? Of ligt hij de hele nacht wakker? Ik wil gewoon meer van hem weten.’

Toen ik begon met mijn verhaal had ik – zo dacht ik – een vrij scherp beeld van mijn voornaamste personage. Hij is immers gebaseerd op een mens van vlees en bloed, een type dat ik regelmatig tegenkom in de stad. Maar die echte mens en mijn papieren mens begonnen al snel afstand van elkaar te nemen. De hoofdpersoon kreeg steeds minder overeenkomsten met het origineel. Het is zelfs de vraag of de inspiratiebron van mijn verhaal zich nog herkent in het boek. Ik vind het ook niet meer zo leuk om hem te ontmoeten,  de echte mens voegt niets meer toe, het geschreven personage is inmiddels bloeiender, interessanter, rijker -  ik zou bijna zeggen meer levend – dan het merkwaardige type waar alles mee begon.

De hoofdpersoon kreeg zijn eigen wereld, zijn eigen ruimte om in te spelen, een eigen geschiedenis, en een kijk op de maatschappij die ik niemand toewens. Maar als je dat overtuigend wil maken, dan moet het naadloos kloppen. Zelfs de tegenstrijdigheden in het personage moeten  tot in de uiterste konsekwentie doordacht zijn.

Inderdaad, hoe slaapt hij? Na een dagje nadenken wist ik het: slapen is geen probleem voor mijn arme hoofdpersoon. Wakker worden, dat is pas erg. En zo zijn er nog een stuk of tien vraagjes die wachten op antwoord. Dat kan maar op 1 manier: door een zo compleet mogelijke biografie van je hoofdpersoon te maken. Ik begon met een halfje A4.  Na de eerste schermutselingen liep ik zo vaak vast, dat ik zuchtend en steunend een paar bladzijden toegevoegd heb. Inmiddels is het een pagina of acht, en dan stuit ik soms nog op losse eindjes die inbreuk dreigen te maken op het verhaal. Had ik die acht pagina’s meteen maar geschreven, dat had erg veel tijd bespaard.

Naschrift:

De Papieren Man heet de weblog van Dirk Leyman. Dagelijks nieuwe feiten en beschouwingen over literatuur, Nederlands, Vlaams en internationaal. Met liefde en energie gemaakt. Niet te missen. Het plaatje hiernaast is het beeldmerk van de weblog.