Rare woorden, ff wennen. Dan start er in het hoofd van de lezer een programmaatje, dat de ontbrekende letters aanvult.

Ik heb helaas ook het omgekeerde programmaatje in mijn hoofd, een toepassing die niet let op de betekenis van woorden, maar alleen op het woordbeeld. Erfenis van mijn jaren in de redactie van De Groene. Bij toerbeurt waren we eindredacteur. Dan stond je ‘s ochtends vroeg in drukkerij Salland te turen op grote proefpagina’s, op zoek naar fouten.
Het duurde even voor ik de truc doorhad. Je moet niet gaan lezen, niet letten op de context waarin woorden staan, maar zo neutraal mogelijk kijken naar het plaatje dat de letters vormen. Dan wordt een andere capaciteit van de hersens uit de kast getrokken: patroonherkenning. Raar woordbeeld = Fout! Heb je die techniek eenmaal onder de knie, dan raak je hem nooit meer kwijt.

Dus als ik bij het ontbijt de krant opensla, of achter de computer een website aanklik, dan beginnen er rode lampjes te knipperen bij elke spelfout.

Die lampjes zie ik vaker en vaker.
Het wordt steeds erger, daar hoeven we niet over te discussiëren. Op de sociale netwerken die inmiddels driekwart van ons Internet vormen wordt gecommuniceerd in een soort lingua franca, gesproken Nederlands min of meer fonetisch opgeschreven. De overvloed aan veelbelovende leuke types die geen rechte zin uit hun toetsenbord kunnen krijgen, daar word je op den duur behoorlijk mismoedig van.

Voorbeeldje: ik ben geabonneerd op de nieuwsbrief van Positie 1, een site met als thema ‘Geld verdienen op Internet’.  Slimme site, opgezet door een dame waarvan je denkt: die is goed bij de pinken. Dan stuurt ze een Nieuwsbrief, vol met zinnen als deze:
“Het zelfde gelt voor Jeroen van xxxxx.nl. Dit is toch een site die opgezet is om zoveel mogelijk bezoekers te verzamelen die op zoek zijn naar informatie over Adsense. Waarom geeft je dan de naan Jeroen als Anchor-Tekst?
En Herm! Je hebt een veelgelezen blog en kunt hier nog veel meer uithalen. Xxxxx is gewoon een weblog die gevonden moet worden, helaas zal dit niet geburen op de zoek worden “herm” of “Xxxxxx Weblog” zoals jij het in de titel noemt.”

Gelt, geeft je, naan, geburen, zoek worden.
Wat denk ik dan?
1. Pech. Foutje is snel gemaakt. Kan iedereen gebeuren.
2. Lui. Waarom leest deze dame haar teksten niet effe een keertje over? En als zij daar niet goed in is (komt in de beste families voor), dan laat ze die teksten toch door een ander nakijken?
3. Dom. Iemand die zo slordig schrijft, zal ook wel slordig denken. Moet ik wel geloven wat ze schrijft?

Het zijn vooroordelen, ik geef het toe. Maar ik kan het niet helpen, sommige woorden doen me fysiek pijn.
Ik zet het je betaalt!
Au!
Iemand die zo schrijft, die slaat zijn hond. Dat weet ik zeker.

Ik heb in mijn bestaan als broodschrijver 2 keer een schrijfcursus gevolgd. Een cursus Toneelschrijven van Willem-Jan Otten, en een ‘gewone’ cursus creatief schrijven van Willem Mooijman. Leuk en inspirerend, en van alles kon je daar leren. Maar ik ben er niet beter van gaan schrijven. Dat lag niet aan de docenten, dat lag aan mezelf.

Je moet er klaar voor zijn om voluit aan het schrijven te slaan, en dat was ik niet. Vervelende bijkomstigheid van schrijfcursussen: ze gaan voor een belangrijk deel over techniek. Welk perspectief ga je gebruiken? Enkelvoudig personaal, een ‘hij’ die zich van seconde tot seconde door het leven worstelt? Een ik, die als figurant langs de zijlijn staat? Of toch maar weer de ouderwetse alwetende verteller? Kijk, zo’n vraag moet je mij niet voorleggen. Ik houd acuut op met schrijven, en ga boeken uit kast trekken om te zien hoe anderen dat aanpakten, Tolstoi bijvoorbeeld, of Italo Svevo, of Tommy Wieringa, maakt niet uit.

Ik moet me vooral niet bezighouden met vertelperspectieven, met tijdsprongen, met de problematische relatie tussen dialoog en handeling. Want dan ga ik het schrijven bekijken zoals een academische niet-schrijver doet, al analyserend en catalogiserend, met roodgerande vakjes voor de verhalen die niet in de vertrouwde kaders passen. Dood in de pot.

Wanneer je aan het schrijven bent heb je geen tijd voor koele analyses. Soms kunnen ze toch nuttig zijn. Ik ben tijdens het werken aan mijn nieuwe boek een paar keer op een dood punt beland. Dan blijken kleine technische experimentjes verhelderend te werken. Je probeert eens wat uit met een paar bladzijden die je hebt geschreven. Zo ben ik van ‘hij liep’ naar ‘hij loopt’ geswitcht, van onvoltooid verleden naar onvoltooid tegenwoordige tijd. Dat leidt tot een kleine verschuiving in het vertelperspectief, die ik wel kan voelen maar weiger te analyseren. Misschien voer je dat soort experimenten makkelijker uit als je wat extra theoretische basiskennis heb opgedaan.

Dus ik heb er wat geleerd, op die cursussen. Maar niet het belangrijkste: er vol voor gaan. De schrijfcursussen gaven mij niet het zetje dat ik nodig had om op te stappen en weg te rijden.